طبسى، محمدجواد، 1331.
زنان در حكومت امام زمان (ع) / مؤلف محمدجواد طبسى.
تهران: بنياد فرهنگى حضرت مهدى موعود(ع)1379.
36 ص. 1500 ريال
فهرستنويسى بر اساس اطلاعات فيپا.
كتابنامه: ص. 30.
1.مهدويت. 2.محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق.-- ياوران. الف. عنوان.
9ز185ط/4/224BP
كتابخانه ملى ايران
مقدمه ناشر
اشاره
در گذر تاريخ
نقش زنان در دوران امام على عليه السلام
نقش زنان در دوران غيبت صغرى
نقش زنان در حكومت امام زمان عليه السلام
الف: حضور پنجاه زن در بين ياران امام
پنجاه زن از
سيصد و سيزده نفر!
ب: زنان آسمانى
ج: رجعت زنان
زنان سرافراز
1- صيانه
ماشطه
2- سميه، مادر
عمار ياسر
3- نسيبه،
دختر كعب مازنيه
4- ام
ايمن
5- ام
خالد
6-
زبيده
7- حبّابه
والبيّه
8-
قنواء
د: بانوان منتظِر
انتظار فرج
آخرين سخن
فهرست منابع
مقدمه ناشر
انقلاب اسلامى ايران كه با لطف خدا و رهبرى حضرت امام خمينى و خون شهيدان به پيروزى رسيد، گامى بود در زمينه سازى براى حكومت جهانى امام مهدى عليه السلام و رسيدن به جامعه نوين جهانى با جوهره دينى. حضرت امام، صاحب انقلاب را امام زمان مىدانست و يكى از آرمانهاى او اين بود كه خدايا اين انقلاب را به دست صاحب اصلى آن برسان. رهبر معظم انقلاب اسلامى حضرت آيتالله خامنهاى در جمع كارگزاران نظام اسلامى فرمودند: براى رسيدن به حكومت جهانى امام مهدى عليه السلام بايد كشورى اسلامى بعنوان الگو داشته باشيم تا زمينه دعوت مردم جهان به آن حكومت آرمانى فراهم شود.
بنياد فرهنگى امام مهدى عليه السلام بر آن است كه با انتشار آگاهيهايى پيرامون مهدويت، عطر اميد به آيندهاى روشن را در بين مسلمين پاشيده و با انعكاس ديدگاههاى متفكران بزرگ اسلامى انديشه انتظار را بارور سازد. از اينرو كتابهاى «انتظار در انديشهها»، «آينده زندگى»، «سفر به ايرانشهر» و «مهدى در سنت نبوى» را تاكنون منتشر كرده است.
كتابى كه پيش رو داريد نگاهى است به نقش بانوان شايسته در پيدايش انقلاب امام مهدى عليه السلام و نيز در اداره جامعه جهانى كه نويدش را پيامبران الهى دادهاند اميد است كه گامى در ساختن مردان و زنانى منتظر و شايسته باشد.
اشاره
با آفرينش زن برگ زرّينى به برگهاى زرّين عالم وجود افزوده شد. چرا كه زن مظهر جمال و جلال خداوند بود كه بايد شناخته مىشد. اين نور الهى از آغاز آفرينش تاكنون دورانهاى تلخ و شيرينى سپرى كرده است. گاه همراه با حركت انبياى الهى گام در گام پيامبران خدا گذارده و دوشادوش مردان صالح، از پيامبر زمان خود حمايت كرده است؛ همانند آسيه همسر فرعون كه نخست در حفظ موسى، پيامبر خدا، ايفاى نقش كرده و سرانجام با كشف راز او، به بدترين شكنجهها گرفتار گرديده است و در هيچ حال دست از دين خدا و پيامبرش برنداشت. همچنين ماشطه كه حاضر مىشود خود و فرزندانش در آتش بسوزند امّا لحظهاى از ايمان به خدا دورى نكند. هاجر همسر ابراهيم به تنهايى در بدترين شرايط اقليمى با كودك نوزادش در كنار خانه خدا زندگى مىكند و فرمان خدا را گردن مىنهد.
زنان اولين كسانىاند كه افتخار آموزگارى بشر را به عهده گرفتهاند و دامانشان كانون شكلگيرى تمام فضيلتها است. زيرا با عطوفت و صبر در برابر تربيت فرزند بهترين و سازندهترين نقش تربيتى را بر عهده دارند. زن است كه مرد را از دامهاى شيطانى و از منجلاب فساد و بدبختى نجات داده، به اوج قله كمال انسانى و خوشبختى مىرساند. در قرآن كريم در موارد بسيارى از اين گوهر تابناك ياد شده است. سورهاى در قرآن به نام زنان (نساء) و سورهاى به نام يك زن (مريم) است. در برخى از سورههاى ديگر نيز ماجراهاى زنان مؤمن و فداكار ذكر شده و در سوره تحريم از الگو بودن دو زن چنين ياد شده است: «و ضرب الله مثلاً للذين آمنوا امراة فرعون اذ قالت رب ابن لى عندك بيتاً فى الجنة و نجنى من فرعون و عمله و نجنى من القوم الظالمين»1
و خداوند براى مؤمنان، به همسر فرعون مثل زده است، در آن هنگام كه گفت: پروردگارا، خانهاى براى من نزد خود در بهشت بساز و مرا از فرعون و كار او نجات ده و مرا از گروه ستمگران رهايى بخش.تعبيرهاى قرآن درباره مريم هر فرد را به شگفتى وا مىدارد. آيا
اين تكريمهاى بسيار زيبا از اين پاسداران حريم عفت و اخلاق نشان دهنده عظمت روحى و
مقام
________________________
امروز شما بانوان همانند بسيارى از مردم به آينده مىانديشيد؛ به يك انقلاب جهانى و يك حكومت موعود، كه چگونه در برابر قدرتهاى بزرگ غلبه پيدا مىكند! آيا برنامههاى او چيست؟ چه كسانى با او همكارى مىكنند و زنان در آن زمان چه نقشى دارند؟ دشمنانش چه كسانىاند و راز و رمز موفقيتش در گرو چيست؟
ما در اين نوشتار كوتاه نقش زنان در ايام ظهور امام زمان عليه السلام را مورد بررسى قرار مىدهيم.
در گذر تاريخ
رفتار غيرانسانى مردم جاهليت پيش از اسلام با زنان و دختران چيزى نيست كه بر كسى پوشيده باشد.در آن روزگار زن يك كالاى بى ارزش شناخته و در بازار برده فروشان عرضه مىشد. دختران به بدترين شيوه زنده به گور مىشدند و زنان در شديدترين قيد و بندها بدترين روزها را سپرى مىكردند و از خود هيچ اراده و اختيارى، حتى حق زندگى شرافتمندانه، نداشتند و روزنههاى اميد به روى آنها بسته بود. در چنين عصرى پيامبر رحمت به دستور پروردگار بارقه اميد و چراغ زندگى در دلهاى مأيوس آن ستمديدگان روشن ساخت
مشاهده حمايتهاى قاطع و فداكارىها و تلاشهاى پيگير زنان در تاريخ اسلام گواه تأثير گفتار و عملكرد پيامبر و معصومين قدس سرهما است.
بخشى از اين تلاشهاى خالصانه زنان در دوران پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم و على عليه السلام را مىتوان در زندگى خديجه كبرى عليهالسلام يافت. او اولين زن مسلمان بود كه ثروت انبوه خود را در راه اسلام مصرف كرد. نيز دخت پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم بانوى عالم هستى، بهترين نقش را در حفظ اسلام ايفا كرد و سرانجام در راه دفاع از ولايت و امامت شهيد گشت.
بزرگان دين در كتابهاى خود بخشى را به معرفى و شرح حال زنان اختصاص دادهاند. شيخ طوسى رحمه الله در كتاب رجال خود در پايان هر بخش بابى به نام «باب النساء» گرد آورده و در آن نام زنان روايت كننده از معصومين را بر شمرده است، كه شمار آنان به شصت و دو نفر مىرسد. اين مقامى والاست كه بانويى افتخار يابد سخن معصومان را براى آيندگان نقل كند و به يادگار نهد و در هر زمان نامش به عظمت ياد شود.
افزون بر اين، در صدر اسلام عده زيادى از زنان به همراه پيامبر در صحنه نبرد شركت مىكردند و به
نام تنى چند از آن زنان مجاهد و فداكار به قرار زير است.
1. نسيبه دختر كعب مازنيه.
2. ام عطيه
3. ام ابيه
4. ام ايمن
5. حمنه دختر جحش
6. ربيع دختر معوذ
7. ام زياد
9. ليلا غفاريه
10. ام سليم
11. معاذه غفاريه
12. ام سنان اسلميه1
نقش زنان در دوران امام على عليه السلام در دوره زندگى على عليه السلام نقش زنان مؤمن در حفظ اسلام چشمگير بود. آنها دفاع از پيشواى مسلمانان را يك وظيفه دينى مىدانستند و زمانى كه دشمنان علىشيخ صدوق رحمه الله از احمد بن ابراهيم نقل كرده است كه در سال 262 بر حكيمه دختر امام جواد عليه السلام وارد شدم و از پس پرده با وى سخن گفتم و از او درباره اعتقادش به امامان پرسيدم. او همه آنها را يكا يك شمرد و
از او پرسيدم: اين فرزند كجاست؟ گفت: در پس پرده غيب است. گفتم پس شيعه به چه كسى پناه ببرد؟ گفت: به جدّه، مادر امام حسن عسكرى عليه السلام . سپس افزود: اين دستور از سوى امام حسن عسكرى و به پيروى از امام حسين عليه السلام صورت گرفته است. زيرا امام حسين عليه السلام در ظاهر براى حفظ جان فرزندش امام سجاد، به خواهرش زينب كبرى عليهالسلام وصيت كرد و در نتيجه تا مدتى هر آنچه از امام زينالعابدين عليه السلام صادر مىشد به حضرت زينب عليهالسلام نسبت داده مىشد تا امر پنهان باشد1 و حساسيتها نسبت به امام سجاد عليه السلام
كمتر شود. اين امتياز براى جدّه باقى بود تا آنكه كسانى مانند عثمان بن سعيد و ديگر سفرا و نايبان خاص امام زمان عليه السلام در بين شيعيان شناخته شدند و منزلت يافتند.پس از شهادت امام عسكرى عليه السلام يك بانو، نظر دستگاه خلافت
بنى عباس را نسبت به تعقيب امام زمان تغيير داد. نوشتهاند پس از گزارش جعفر كذّاب،
كه در خانه امام حسن عسكرى عليه السلام فرزند خردسالى از آن حضرت باقى مانده است،
آنها به خانه امام هجوم بردند و پس از دستگيرى صيقل (يكى از كنيزان امام) فرزند
خردسال را از او مطالبه كردند. او نخست انكار كرد و آنگاه براى اينكه موضوع براى
آنها پوشيده ماند گفت
________________________
من حامله هستم. از اين رو آن كنيز را به دست أبى الشوارب، قاضى وقت، سپردند تا از او مراقبت كند. در مدتى كه صيقل زير نظر قاضى نگهدارى مىشد دستگاه خلافت با مرگ عبيد بن خاقانى و شورش صاحب الزنج رو به رو شد و صيقل از وضعيت آشفته سود جست و فرار كرد.1
1. همان، ص476.
نقش زنان در حكومت امام زمان عليه السلام
حال سزاوار است بدانيم زنان در حكومت قائم آل محمد عليه السلام چه مىكنند، چه كسانى هستند، چند نفرند، از كجا مىآيند و چه مسؤوليتى بر عهده دارند. بر اساس برخى از روايات، حضور و نقش اين زنان از نظر زمان و موقعيت، چهار گونه است:
الف: حضور پنجاه زن در بين ياران امام
اولين گروه از زنانى كه به محضر امام زمان مىشتابند آنهايند كه در آن ايّام مىزيستهاند و همانند ديگر ياران امام عليه السلام به هنگام ظهور در حرم امن الهى به خدمت امام عليه السلام مىرسند. در اين باره دو روايت وجود دارد:
روايت اول: امّ سلمه ضمن حديثى درباره علايم ظهور، از پيامبر روايت كرده است كه فرمود: «يعوذ عائذ من
پنجاه زن از سيصد و سيزده نفر!
نكته شگفت در اين دو روايت اين است كه مىفرمايد: سيصد و سيزده مرد گرد آيند كه پنجاه نفر ايشان زن هستند!
دوم آنكه: در روايتى كه نام ياران برشمرده شده است نام هيچ زنى وجود ندارد.1
در پاسخ اين شبهه مىتوان گفت: اين چند نفر در زمره همان سيصد و سيزده نفر هستند. زيرا اولاً امام عليه السلام مىفرمايد: «فيهم». يعنى در اين عده پنجاه زن مىباشد.دوم: شايد تعبير مردان بدين سبب باشد كه بيشتر اين افراد مرد هستند و اين كلمه از باب فزونى عدد مردان، چنين ذكر شده است.
سوم: اگر مقصود همراهىِ خارج از اين عده بود امام مىفرمود:
«معهم»، نه اينكه بفرمايد «فيهم». زيرا اين سيصد و سيزده نفر مانند عدد اصحاب بدر برشمرده شدهاند و همه ياران و فرماندهان عالى رتبه و از نظر مقام و قدرت در حد بسيار بالايى هستند كه برخى با ابر جا به جا مىشوند و اينها بدون شك با بقيه مردم آن زمان فرق بسيار دارند. بنا بر اين اگر بگوييم آنها جزو همان سيصد و سيزده نفر هستند رتبه و موقعيت ويژه قائل شده و اگر در زمره ياران ديگر حضرت هستند از امتياز كمترى برخوردارند.________________________ب: زنان آسمانى
دسته دوم چهارصد بانوى برگزيده هستند كه خداوند براى حكومت جهانى حضرت ولى عصر عليه السلام در آسمان ذخيره كرده است و با ظهور آن حضرت به همراه حضرت عيسى عليه السلام به زمين مىآيند.
ابوهريره از پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم روايت كرده كه: «ينزل عيسى بن مريم على ثمانماة رجل و اربع مائة اِمرأة خيار من على الارض و أصلح من مضى».1
عيسى بن مريم به همراه هشتصد مرد و چهارصد زن از بهترين و شايستهترين افراد روى زمين فرود خواهد آمد.در اينكه اين زنان از امتهاى پيشين هستند يا امت اسلامى زمان پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم و معصومين قدس سرهما هستند يا از دورانهاى مختلف، و از چه زمان و به چه علت به آسمان برده شدهاند و براى عهده دارى منصبى در حكومت حضرت مىآيند يا براى مسايل ديگر؟ اينها پرسشهايى است كه اين حديث از آن چيزى نمىگويد.
ج: رجعت زنان سومين گروه از ياوران حضرت بقيةالله عليه السلام زنانى هستند كه خداوند به بركت ظهور امام زمان آنها را زنده خواهد كرد و بار ديگر به دنيا رجعت خواهندپيش از ادامه بحث، عقيده شيعه نسبت به رجعت را بررسى مىكنيم.
يكى از عقايد مسلّم شيعه اين است كه همزمان با ظهور مهدى آل محمد عليه السلام برخى از پيامبران مانند حضرت خاتم الانبياء و معصومين قدس سرهما همانند امير مؤمنان عليه السلام و امام حسين عليه السلام و برخى از مؤمنان حقيقى و پيروان اهل بيت به اذن پروردگار زنده خواهند شد و بار ديگر به دنيا باز مىگردند. بازگشت اين عده نه تنها غير ممكن نيست بلكه از نظر قرآن كريم اين پديده امرى مسلم است كه آيات متعددى از آن سخن گفته است. در سوره بقره مىخوانيم:
آيا نديدى جمعيتى را كه از ترس مرگ از خانههاى خود فرار كردند و آنان هزاران نفر بودند! خداوند به آنها گفت بميريد. سپس خدا آنها را زنده كرد و ماجراى زندگى دوباره آنهارا درس عبرتى براى آيندگان قرار داد... .1
همچنين قرآن كريم در آيهاى ديگر مىفرمايد: يا همانند كسى كه از كنار يك آبادى (ويران شده) عبور كرد، در حالى كه ديوارهاى آن به روى سقفها فروطبرى در دلائل الامامة، از مفضل بن عمر نقل كرده كه امام صادق فرمود: همراه قائم (آل محمد صلي الله عليه و آله وسلم ) سيزده زن خواهند بود. گفتم آنها را براى چه كارى مىخواهد؟
فرمود: به مداواى مجروحان پرداخته، سرپرستى بيماران را به عهده خواهند گرفت. عرض كردم: نام آنها را بفرماييد.
فرمود: قنواء، دختر رشيد هجرى، ام ايمن، حبابه والبيه، سميه، مادر عمار ياسر، زبيده ام خالد احمسيّه، ام سعيد حنفيه، صيانه ماشطه، ام خالد جهنّيه.2
صيانه ماشطه در زمان حضرت موسى مىزيسته است و مادر عمار ياسر در ابتداى بعثت به شهادت رسيد. حبابه در زمان على عليه السلام و قنواء در زمان امام حسن و امام حسين عليه السلام و بقيه در زمانهاى ديگر زندگى مىكردهاند. ________________________اين گروه سيزده نفرى رجعت خواهند كرد و خداوند براى قدردانى از آنها، به بركت امام زمان آنها را زنده
خواهد كرد.
در اين روايت امام صادق عليه السلام از آن سيزده زن فقط نام نه نفر را ياد مىكند. در كتاب خصايص فاطمى1 به نام نسيبه، دختر كعب مازينه، و در كتاب منتخب البصائر به نام وتيره و أحبشيه اشاره شده است.2
جز اين سه نفر، نام ديگرى به ميان نيامده است.
1. رياحين الشريعه، ج5، ص41؛ به نقل از خصايص فاطميه.
2. چشم اندازى از حكومت مهدى عليه السلام ، ص74؛ به نقل از بيان الائمه، ج3، ص338
زنان سرافراز
اينك به اختصار به شرح حال برخى از زنان نامبرده اشاره مىكنيم.
1. صيانه ماشطه
او يكى از همان سيزده بانويى است كه در دولت حضرت مهدى عليه السلام زنده شده، به دنيا باز مىگردد. وى همسر حزقيل، پسر عموى فرعون، و شغلش آرايشگرى دختر فرعون بود. او همانند شوهرش به پيامبر زمان خود، حضرت موسى، ايمان آورده بود امّا همچنان ايمان خود را پنهان مىكرد.
نوشتهاند: روزى وى مشغول آرايش دختر فرعون بود كه شانه از دستش افتاد و بى اختيار نام خدا را بر زبان جارى ساخت. دختر فرعون گفت: آيا نام پدر مرا بر زبان آوردى؟ گفت: نه، بلكه نام كسى را بر زبان آوردم كه پدر تو را آفريده است. دختر فرعون ماجرا را نزد پدر بازگو كرد و فرعون صيانه را احضار كرد و گفت: مگر به خدايىِ من اعتراف ندارى؟ گفت: هرگز! من از خداى حقيقى دست نمىكشم و تو را پرستش نمىكنم.
پيامبر عزيز اين فداكارى را ستود و به فرزندش عماره چنين فرمود: امروز مقام مادر تو از مردان جنگى والاتر است.2
8. قنواء
دختر رشيد هجرى، يكى از شيعيان و پيروان على عليه السلام و خود از ياران با وفاى حضرت امام جعفر صادق عليه السلام است1. وى دختر بزرگمردى است كه در راه محبت و دوستى اميرمؤمنان به طرز دلخراشى به شهادت رسيد. از گفتار شيخ مفيد برمىآيد كه قنواء به هنگام ورود پدرش نزد عبيدالله بن زياد شاهد قطع دو دست و دو پاى پدر خود بوده و به كمك ديگران بدن نيمه جان پدر را از دارالاماره بيرون آورده و به خانه منتقل كرده است. روزى قنواء به پدرش گفت: پدر جان، چرا اين همه خود را به رنج و مشقت عبادت مىاندازى! پدر در جواب گفت: دخترم، پس از ما گروهى خواهند آمد كه بينش دينى و شدت ايمانشان از ما، كه اين همه خود را به زحمت عبادت انداختهايم، بيشتر است.2
د: بانوان منتظِر
چهارمين گروه ياوران امام زمان بانوان پرهيزكارى هستند كه پيش از ظهور بقيةالله رحلت كردهاند. به ايشان گفته مىشود امام تو ظاهر گشته است، اگر مايلى مىتوانى حضور داشته باشى. آنان نيز به اراده پروردگار زنده خواهند شد.
________________________1. جامع الرواة، ج2، ص458؛ رجال شيخ طوسى، ص341.
2. اختصاص شيخ مفيد، ص 73072.
رجعت زنان مربوط به گروه خاصى نيست و هر بانويى خود را با خواستهها و شرايط زندگى در حكومت مهدى آل محمد عليه السلام تطبيق دهد ممكن است در آينده از رحمت خداوندى بهرهمند گشته، براى يارى امام زنده شود. يكى از آن شرايط خواندن دعاى عهد است كه در فرد، نوعى آمادگى براى پذيرش حكومت آخرين ذخيره الهى ايجاد مىكند. به فرموده امام صادق عليه السلام : هر كه چهل صبح دعاى عهد را بخواند از ياوران قائم ما باشد و اگر هم پيش از ظهور آن حضرت از دنيا برود خداوند او را از قبر بيرون آورد تا در خدمت آن حضرت باشد... .1
انتظار فرج
يكى از شرايط حضور در حكومت بقيةالله و توفيق ديدار با آن حضرت انتظار فرج است؛ يعنى آمادگى كامل براى پذيرش حكومت حق و آراستن به آنچه كه مهدى عليه السلام مىگويد و مىخواهد. انتظار فرج يعنى نفى هر گونه سلطه از بيگانگان و مبارزه با افكار انحرافى و فساد اخلاق و در يك كلام، انتظار فرج يعنى بيزارى از دشمنان خدا و پيامبر و معصومين قدس سرهما .
بى سبب نيست كه انتظار از بهترين اعمال شمرده شده است، بلكه فرد
منتظرِ دولت مهدى همانند كسى است
________________________
1. سفينةالبحار، ج2، ص294.
ابو بصير از امام صادق روايت كرده كه آن حضرت روزى فرمود: آيا شما را خبر ندهم به چيزى كه خداوند عملى را بدون آن از بندگانش قبول نمىكند؟ گفتيم: آرى. فرمود: شهادت بر وحدانيت خدا و رسالت پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم و اقرار به آنچه كه خداوند فرموده، از دوستى ما و بيزارى از دشمنان و اطاعت و پيروى از ما. نيز داشتن ورع و پرهيزكارى و انتظار كشيدن براى قائم عليه السلام . آنگاه فرمود:به درستى كه براى ما دولتى است، خداوند آن را هر زمانى كه اراده كند برقرار مىسازد. سپس افزود: هر كس كه دوست دارد از ياران قائم عليه السلام ما باشد بايد در انتظار به سر برد و خود را به ورع و محاسن اخلاق بيارايد، و اگر در همان حال بميرد براى او اجرى همانند كسى است كه آن حضرت را درك كرده باشد.1
1. منتهى الآمال، ج2، ص486؛ به نقل از غيبة نعمانى.
آخرين سخن
بانوى محترم، خواهر مسلمان !
اگر مىخواهيد در زمره ياران امام زمان باشيد... اگر مىخواهيد يكى از آن پنجاه زن باشيد... اگر مىخواهيد يكى از آن چهارصد نفرى باشيد كه همراه عيسى از آسمان فرود مىآيند، ... اگر مىخواهيد به اراده پروردگار و براى ديدار گل روى مهدى فاطمه بار ديگر به دنيا باز گرديد... اگر مىخواهيد فرد مفيدى در حكومت مهدى عليه السلام باشيد، بياييد از همين لحظه با قائم آل محمد صلي الله عليه و آله وسلم پيمان ببنديد و رابطه خود را با او محكم كنيد و خود را با برنامهها و خواستههاى مهدى عليه السلام تطبيق دهيد. بدانيد كه امام زمان جز راه جدش پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم و اميرالمؤمنين عليه السلام نمىرود.
1- احتجاج طبرسى
2- اسدالغابة
3- اختصاص شيخ مفيد
4- بيت الاحزان
5- بحارالانوار
6- تنقيح المقال
7- جامع الرواة
8- دلائل الامامة
9- تهذيب الكمال
10- چشم اندازى از حكومت مهدى عليه السلام
11- الجمل، شيخ مفيد
12- رجال شيخ طوسى
13- رياحين الشريعه
14- سفينةالبحار
15- الفصول المهّمة
16- المسترشد، طبرى
17- مجمع الزوائد
18- معجم احاديث الامام المهدى عليه السلام
19- مغازى واقدى
20- قاموس الرجال
21- نقش زنان مسلمان در جنگ
22- منتهى الآمال
23- كمال الدين، شيخ صدوق
24- الغيبة، شيخ طوسى
طبسى، محمدجواد، 1331.
زنان در حكومت امام زمان (ع) / مؤلف محمدجواد طبسى.
تهران: بنياد فرهنگى حضرت مهدى موعود(ع)1379.
36 ص. 1500 ريال
فهرستنويسى بر اساس اطلاعات فيپا.
كتابنامه: ص. 30.
1.مهدويت. 2.محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق.-- ياوران. الف. عنوان.
9ز185ط/4/224BP
كتابخانه ملى ايران
خ
نوشته محمدجواد طبسى
فهرست
مقدمه ناشر
شايسته باشد.بنياد فرهنگى مهدى موعود (ع)
اشاره
در گذر تاريخ
نقش زنان در دوران امام على7
نقش زنان در دوران غيبت صغرى
نقش زنان در حكومت امام زمان7
الف: حضور پنجاه زن در بين ياران امام
پنجاه زن از سيصد و سيزده نفر!
ب: زنان آسمانى
ج: رجعت زنان
زنان سرافراز
1. صيانه ماشطه
2. سميه، مادر عمار ياسر
3. نسيبه، دختر كعب مازنيه
4. امّ ايمن
5. امّ خالد
6. زبيده
7. حبّابه والبيّه
8. قنواء
د: بانوان منتظِر
انتظار فرج
آخرين سخن
به اميد حضور و ديدار او
فهرست منابع