مصلح جهان
مصلح جهان
1 - آيات قرآن مجيد
2 - اجماع مسلمين
3 - احاديث اهل سنت
4 - روايت و اخبار شيعه
مصلح جهان(9)
يكى از مسائل و امورى كه فرق اسلام بر آن، اجتماع و اتفاق نمودهاند، ظهور مهدى اهل بيت حضرت قائم آل محمد - صلوات الله عليهم أجمعين - در آخرالزمان است كه همه متفقالكلمه انتظار يك قيام روحانى جهانى و ظهور مصلحى(10) را مىكشند كه عدالت اجتماعى و نظام جهان را بر اساس ايمان به خدا و احكام دين اسلام برقرار سازد و دنيا را از چنگال ستمكاران و جباران نجات بخشد و پرچم عزيز اسلام را در تمام نقاط به اهتزاز درآورد.
همه چشم به راهند و انتظار دارند كه شايستهترين فرزندان پيغمبر قيام كرده، آئين توحيد و رسمبرادرى و مساوات اسلامى را زنده نموده بشر را از نعمت آسايش بهرهمند سازد و موجبات تفرقه و محروميّت و ناكامى را از ميان بردارد.
اين وعده الهى است و تخلفپذير نيست. دنيا به طرف آن عصر درخشان در حركت است، سير زمان، گردش دوران هر دم بشر را به چنين روزگارى نزديكتر مىسازد.
ايمان به ظهور حضرت مهدى - عليه الصلاة و السلام - و جهانگير شدن دين اسلام به آيات متعددى از قرآن مجيد و متواترترين روايات و قوىترين اجماعات اتكاء و استناد دارد كه هر مسلمان معتقد به قرآن و رسالت پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم بايد به اين ظهور، ايمان راسخ و ثابت داشته باشد.
اگر چه در اين مقاله تفصيل و شرح اين مطالب ممكن نيست ولى براى توجه خوانندگان محتمر تحت چهار عنوان: (1 - آيات قرآن مجيد 2 - اجماع و اتفاق مسلمين 3 - روايات اهل سنت 4 - روايات شيعه بطور اختصار توضيحاتى مىدهيم.
1 - آيات قرآن مجيد
خداوند در قرآن مجيد در آيات كريمه متعددى تشكيل يك حكومت جهانى اسلامى، بسط دين اسلام، غلبه آن بر كليه اديان، زمامدارى صلحاء و ارباب لياقت را وعده فرموده است كه از آن جمله اين آيات است:
(و قاتلوهم حتى لا تكون فتنة و يكون الدين كله لله)(11)
«با كافران جهاد كنيد تا در زمين فتنه و فسادى نماند و آيين همه دين خدا گردد».
(هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق ليظهره على الدين كله)(12)
«او است خدائى كه رسول خود را با دين حق به هدايت خلق فرستاد تا بر همه اديان عالم او را تسلط و برترى دهد».
(يريدون أن يطفؤا نور الله بأفواههم و يأبى الله الا أن يتم نوره)(13)
«كافران مىخواهند كه نور خدا را با نفس تيره و گفتار جاهلانه خود خاموش كنند ولى خدا نمىگذارد، تا آنكه نور خود را به منتهاى ظهور و حد اعلاى كمال برساند».
(يريدون ليطفؤا نور الله بأفواههم و الله متم نوره)(14)
«كافران مىخواهند تا نور خدا را با گفتار باطل و طعن مسخره، خاموش كنند، البته خدا نور خود را تمام و كامل مىكند».
(و يريد الله أن يحق الحق بكلماته و يقطع دابر الكافرين)(15)
«و خدا مىخواست كه صدق سخنان حق را ثابت گردانده و ريشه كافران را از بيخ و بن بركند».
(و قل جاء الحق و زهق الباطل ان الباطل كان زهوقا)(16)
«بگو كه حق آمد و باطل را نابود ساخت، كه باطل خود لايق محو و نابودى است».
(و لقد كتبنا فى الزبور من بعد الذكر أن الأرض يرثها عبادى الصالحون)(17)
«ما بعد از تورات در زبور نوشتيم كه البته بندگان نيوكار من ملك زمين را وارث و متصرف خواهند شد».
(وعد الله الذين آمنوا منكم و عملوا الصالحات ليستخلفنهم فى الأرض)(18)
«خداوند وعده فرموده، به كسانى از شما كه نيكوكار گردد در زمين خلافت دهد».
(و لقد سبقت كلمتنا لعبادنا المرسلين انهم المنصورون و ان جندنا لهم الغالبون)(19)
«همانا عهد ما درباره بندگانى كه به رسالت فرستاديم سبقت گرفته است كه البته آنها بر كافران فتح و پيروزى يابند و سپاهيان ما غالبند».
(انا لننصر رسلنا و الذين آمنوا فى الحياة الدنيا)(20)
«ما البته رسولان خود و كسانى كه ايمان آورند در حيات دنيا نصرت و ظفر مى دهيم».
(كتب الله لأغلبن أنا و رسلى ان الله قوى عزيز)(21)
«خدا حتم گردانيده كه البته من و رسولانم غالب مىشويم كه خداوند قوى و مقتدر است».
و آيات ديگرى كه تأويل آنها هنگام ظهور حضرت ولى عصر - عجل الله تعالى فرجه آشكار شود، دلالت دارند بر غلبه اسلام بر ساير اديان و غلبه اهل حق بر اهل باطل و حتمى بودن غلبه انبياء و اتمام نور خدا كه اين معانى بطور مطلق تا حال ظاهر نشده و اين آيات تحقق آن را در آخرالزمان بشارت مىدهد.
خداوند وعده داده كه البته پيغمبران را غالب سازد و يارى كند و معلوم است كه اين نصرت و غلبه فقط نصرت وغلبه در آخرت نيست، براى اينكه مىفرمايد: (فى الحياة الدنيا) و نصرت و غلبه انبيا بر قوم خودشان و پيشرفت كار آنها در عصر خودشان هم نيست، زيرا دعوت بسيارى از پيغمبران در قومشان اثر نبخشيد بلكه بعضى از آنها كشته شدند.
اين نصرت و غلبه، نصرت و غلبه مقصد و هدف و دعوت آنها است كه بر طبق ظاهر آيات مقيد به مرتبهاى نيست بلكه نصرت و غلبه مطلق است.
همچنين است اتمام نور، كه معنى اينكه خدا نور خود را در مقابل آنهائى كه مىخواهند نور او را خاموش كنند و مانع از پيشرفت اسلام شوند تمام مىگرداند اين است كه دين را جلو مىبرد و بر قلمرو اسلام مىافزايد و اتمام آن وقتى است كه اسلام تمام جهان را بگيرد.
چنانكه معنى استخلاف و جانشينى مؤمنين در زمين و وارث شدن آنها زمين را نيز استخلاف در تمام زمين و وراث شدن كره ارض است كه براى امام زمان و ياران و اصحاب آن حضرت حاصل مىشود.
معناى غلبه حق بر باطل بطور اطلاق هم غير از اين نيست كه به تمام معنى حق بر باطل پيروز شود و اگر از جهت حجت و برهان غالب باشد (با اينكه به اين معنى هميشه غالب است) ولى در ظاهر غالب نباشد غلبه مطلق نيست و ظاهر اين آيات غلبه مطلق است.
و اما آيه:
(ليظهره على الدين كله)
كه دلالتش بر غلبه اسلام واضح است.
و مؤيد مستفاد از اين آيات است رواياتى كه در اين خصوص از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است، مثل:
«ليدخلن هذا الدين على ما دخل عليه الليل»
«البته اين دين در هر كجا كه شب داخل شده باشد داخل مىشود».
و شايد نكته اينكه فرمود: «على ما دخل عليه الليل» و نفرمود: على ما دخل عليه اليوم أو الشمس» تشبيه دين به آفتاب باشد كه همانطور كه روز آفتاب در هر كجا كه شب رفته باشد وارد مىشود، خورشيد عالمتاب اسلام نيز به تمام اماكن پرتوافكن خواهد شد و تاريكى كفر و شرك و ضلالت را نابود خواهد ساخت، همانطور كه آفتاب، تاريكى شب را از ميان مىبرد.
2 - اجماع مسلمين
اگر مقصود از اجماع و اتفاق، شيعه باشد كه محتاج به ذكر نيست و همه مىدانند كه از ضروريات مذهب اماميه ظهور قائم آل محمد فرزند حضرت امام حسن عسكرى عليه السلام است. و اگر مقصود اتفاق عامه مسلمين (از شيعه و سنى) باشد براى اثبات آن، عبارت يكى از متتبعترين علماى اهل سنت، علامه معتزله ابن ابىالحديد در شرح نهج البلاغه (طبع مصر، ج 2، ص 535) كافى است كه مىگويد:
«قد وقع اتفاق الفريقين من المسلمين أجمعين على ان الدنيا و التكليف لا ينقضى الا عليه»
«اتفاق سنى و شيعه بر اين است كه دنيا و تكليف، منقضى و تمام نشود مگر بر آن حضرت - يعنى بعد از ظهور آن حضرت -».
كسانى كه در تاريخ تتبع دارند مىدانند كه ظهور مصلح منتظر و مهدى آل محمد - عليه الصلاة و السلام - آنچنان مورد اتفاق و مسلم نزد تمام مسلمين بوده كه از همان قرن اول هجرى تا حال در مقام رد ادعاى افرادى كه ادعاى مهدويت كردند يا اين ادعاء را به آنها نسبت دادند، بر آمدهاند. اصل ظهور قائم آل محمد عليه السلام را كسى انكار نكرد، زيرا بر خلاف اجماع مسلمين و انكار اخبار قطعى صادر از پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم بود. بلكه در مقام رد آنها به فاقد بودن اوصاف و علاماتى كه براى مهدى موعود در اخبار و احاديث مذكور است استناد مىجستند.
چنانچه چهار نفر از بزرگان علماى مذاهب چهارگانه اهل سنت، ابنحجر شافعى مؤلف «القول المختصر» و ابوالسرور و احمد بن ضياء الحنفى و محمد بن احمد مالكى و يحيى بن محمد حنبلى در جواب استفتائى كه از ايشان شده و در باب 13 از كتاب «البرهان فى علامات مهدى آخرالزمان» عين فتاواى آنها را نقل كرده، همين روش را انتخاب نموده و به صحت اصل ظهور مهدى در آخرالزمان و اينكه عالم را پر از عدل و داد كند و عيسى به آن حضرت اقتدا نمايد و اوصاف ديگر آن حضرت، رسماً فتواى محكم و مستدل و قاطع دادهاند حتى شاعر بنىاميه حكيم بن عياش كلبى نيزدر رد نسبتى كه به جناب زيد بن على بدون رضايت آن جناب داده شده بود (و او را مهدى خوانده بودند) گفته:
«و لم أر مهديا على الجذع يصلب»(22)
مقصودش اين است كه آن مهدى كه ظهور مىكند مستولى بر ممالك و فاتح كشورها مىگردد و عدل و داد را بسط مىدهد، پس چگونه ممكن است جناب زيد كه مصلوب شد مهدى باشد.
3 - احاديث اهل سنت
محدثين بزرگ اهل سنت كه ذكر اسامى و كتب و مصنفات ايشان در اين مقال سخن را طولانى مىسازد، احاديث راجع به ظهور حضرت مهدى را تخريج نمودهاند و از جماعتى از صحابه و جمع كثيرى از تابعين راجع به ظهور آن حضرت روايات بسيارى نقل كردهاند و بعضى از ايشان در تخريج اين احاديث كتاب خاص نوشتهاند و گروه بسيارى از آنان تواتر(23) اين روايات را صريحا تصديق كردهاند و به آنچه در كلمات بسيارى از ايشان تصريح شده اين است كه نه فقط اصل ظهور مهدى عليه السلام به روايات متواتر از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم ثابت و قطعى است، بلكه به تواتر ثابت است كه آن حضرت زمين را پر از عدل و داد كند و عيسى از آسمان نزول كرده به آن حضرت اقتدا نمايد و تمام جهان را فتح كرده و احكام قرآن را نشر دهد.
علاوه بر اين؛ بسيارى از محققين علماى عامه در اشعار و قصايد يا كتب و تصنيفاتشان ايمان خود را به اينكه حضرت مهدى عليه السلام همان يگانه فرزند امام حسن عسكرى عليه السلام است اظهار داشتهاند، كه در كتاب «منتخب الاثر» در باب اول از فصل سوم تصريحاتى از بيش از شصت نفر علماى اهل سنت راجع به ولادت يا غيبت و امامت آن حضرت را ضبط كردهايم و هر منصفى مجموع اين اعترافات را ملاحظه كند برايش جاى شبهه باقى نخواهد ماند.
4 - روايت و اخبار شيعه
بطور كلى احاديثى كه از طرق شيعه روايت شده معتبرترين روايات است زيرا از عصر حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم تا به حال كتابت حديث، ضبط و حفظ و روايات در بين ايشان منقطع نشده و هم اكنون بعضى از كتبى كه در نيمه اول و دوم هجرت نوشتهاند موجود و محل مراجعه است و اولين كتاب ايشان همان كتابى است كه به املاى رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم و خط اميرالمؤمنين على عليه السلام مىباشد و در اخبار مكرر ديده مىشود كه ائمه عليهم السلام در نقل احاديث و بيان احكام به آن استناد مىجستند.
روايات شيعه با روايات ديگران فرق ديگر نيز دارد و آن اين است كه روايات شيعه از ائمه اهل بيت عليهم السلام كه علم و زهد و تقوى و فضيلت ايشان نزد فريقين مسلم است، اخذ شده و به مقتضاى «أهل البيت أدرى بما فى البيت» طبعا نقل آنها محكمتر و از اشتباه دور است. و بالأخره سومين جهتى كه روايات شيعه را در بالاترين درجه اعتبار قرار داده و در حقيقت پشتوانه اين روايات است، احاديث متواتر ثقلين و احاديث سفينه و احاديث امان و روايات ديگرى است كه امت را ارجاع به ائمه معصومين از اهل بيت كه اعدال قرآن مجيد هستند نموده و قول ايشان را حجت و اخذ از ايشان را امان از ضلالت معرفى كرده و دلالت بر خالى نبودن زمان از وجود امام معصوم از اهل بيت دارد.
بعد از بيان اين مقدمه كوتاه مىگوئيم:
از طرق شيعه راجع به ظهور حضرت ولى عصر قائم آل محمد - عجل الله تعالى فرجه - معتبرترين روايات در كتب مشايخ و محدثين ايشان كه از همان قرن اول هجرت تا به حال تأليف شده، موجود است مانند روايات كتب اصولى كه پيش از ولادت حضرت قائم تأليف شده مثل كتاب مشيخه حسن بن محبوب (متوفى 224) و كتاب سليم بن قيس (متوفى 70 تا 90).
رواياتى كه بسيارى از آنها به تنهايى براى اثبات امامت امام زمان، يگانه فرزند عزيز و گرامى امام حسن عسكرى عليه السلام كافى و قطعآور است. رواياتى كه از لحاظ پيشگوئيهائى كه در آنها شده و وقوعيافته از معجزات اولياى دين، و اخبار آنان از مغيّبات شمرده مىشود. رواياتى كه در آنها خصوصيات اين ظهور و شرايط و علامات آن بطور واضح بيان شده است. اين روايات، فوق تواتر بوده و احصاى آن جز براى اشخاصى كه تتبع و احاطه كامل داشته باشند، ممكن نيست.
خوانندگان عزيز! اين سخنان حرف و ادعاء نيست بلكه بيان حقيقت و روح واقع است، علاوه بر تمام جوامع حديث، صدها كتاب و مصنفات محدثين بزرگ ايشان در خصوص موضوع، دليل و برهان اين سخنان است.
مانند كتاب «المهدى» تأليف عيسى بن مهران مستعطف از بزرگان قرن سوم، كتاب قائم و غيبت فضل بن شاذان و غيبت عبدالله بن جعفر حميرى از اكابر قرن سوم، كتاب غيبت و ذكر القائم تأليف ابن اخى طاهر (متوفى 358) كتاب غيبت محمد بن قاسم بغدادى معاصر ابن همام (متوفى 333)، اخبار القائم علان رازى كلينى، دائى كلينى معروف (متوفى 339)، اخبار المهدى تأليف جلودى (متوفى 332)، غيبت نعمانى از اعلام قرن چهارم، غيبت حسن بن حمزه مرعشى (متوفى 358)، دلائل خروج القائم تأليف ابن على حسن بن محمد صفارى بصرى از اعلام قرن سوم، كتاب ذكر القائم من آل محمد صلى الله عليه و آله و سلم تأليف احمد بن رميح المروزى، اخبار القائم تأليف ابى على احمد بن محمد الجرجانى از قدماى محدثين، الشفاء و الجلاء احمد بن على رازى، ترتيب الدوله تأليف احمد بن حسين مهرانى، كمال الدين، كتاب غيبت كبير تأليف صدوق (متوفى 381)، غيبت ابن جنيد (متوفى 381)، غيبت مفيد (متوفى 413)، غيبت سيد مرتضى (متوفى 436)، غيبت شيخ طوسى (متوفى 460)، التاج الشرفى تأليف اسعدآبادى معاصر سيد مرتضى، كتاب ما نزل من القرآن فى صاحب الزمان، تأليف عبد الله بن عياش (متوفى 401)، فرج كبير
، تأليف محمد بن هبة الله طرابلسى شاگرد شيخ طوسى، بركات القائم، و تكميل الايمان، بغية الطالب، تبصرة الاولياء و كفاية المهدى، اخبار القائم، أخبار ظهور المهدى، الحجة البالغة، تثبيت الاقران، حجة الخصام، الدر المقصود و اثبات الحجة، اتمام الحجة، اثبات وجود القائم، مولد القائم، الحجة فيما نزل فى الحجة، الذخيرة فى المحشر، السلطان مفرج عن الايمان، سرور اهل الايمان، جنى الجنتين، سيزدهم بحار، غيبت عوالم و صدها كتاب ديگر كه ذكر نام آنها و اسماى مؤلفين موجب كمال تطويل خواهد شد.
9) اين مقاله در سالنامه معارف جعفرى سال 81 - 1380 قمرى، ص 60 - 73، چاپ شده است لازم به تذكر است كه قسمتى از اين مقاله و بعضى مقالات ديگر براى اينكه مطالب در اين مجموعه تكرار نگردد، حذف شد. مع ذلك چون اين مقالات بطور مستقل و در مناسبتهاى مختلف نگارشيافته و تصرف و حذف بيشتر باعث كوتاهى و نارسائى، بلكه تغيير اساس مقاله مىشد از حذف بعضى از مطالب مكرر خوددارى كرديم.
10) مخفى نماند كه ملل ديگر و معتقدين به اديان معروف هم در اصل انتظار ظهور يك شخصيت روحانى براى اصلاح جهان و خاتمه دادن به ظلم و جنگ و فساد و خرابكارى و نجات ضعفاء و مظلومين، با مسلمانان همراه و متفقند و بشاراتى كه در كتابهاى آنها است منطبق به حضرت صاحبالزمان عليه السلام مىشود كه بعضى از فضلاى معاصر آنها را استقصاء و استخراج نمودهاند.
11) سوره انفال، آيه 39.
12) سوره توبه، آيه 33 و سوره فتح، آيه 28.
13) سوره توبه، آيه 32.
14) سوره صف، آيه 8.
15) سوره انفال، آيه 7.
16) سوره اسراء، آيه 81.
17) سوره انبياء، آيه 105.
18) سوره نور، آيه 55.
19) سوره غافر، آيه 51.
20) سوره غافر، آيه 51.
21) سوره مجادله، آيه 21.
22) طبق رواياتى كه ابنحجر عسقلانى شافعى در «الاصابه» ج 1، ص 395. از «فوائد كواكبى» روايت كرده، حكيم بن عياش نامبرده به سبب نفرين حضرت صادق عليه اسلام به وضع عجيبى هلاك شد.
23) حديث متواتر، حديثى را گويند كه راويان و كسانى كه آن را نقل مىكنند جمعى باشند كه عادة اتفاق و تبانى آنها بر كذب ممكن نباشد.