الف) كمبود باران و باريدن بارانهاى بىموقع ب) خشك شدن درياچهها و رودها ج) شيوع گرانى، گرسنگى، فقر و كساد تجارت د) مبادله زنان در مقابل مواد غذايى
از روايات اين فصل استفاده مىشود، كه بر اثر گسترش فساد و تباهىها و از بين رفتن رحم و عاطفه و ايجاد جنگ، جهان از نظر اقتصادى در وضعيت بدى به سر خواهد برد؛ بهطورى كه آسمان نيز بر آنان رحم نمىكند و نزول باران كه رحمت الهى است نيز براى آنان به غضب تبديل شده، ويرانگر مىشود.
آرى، در آخر الزمان باران كم مىشود و يا در غير موسم فرود مىآيد و باعث نابودى كشاورزى مىگردد. درياچهها و رودخانهها خشك مىگردد و زراعتها بهبار نمىنشيند و تجارت از رونق مىافتد.فقر و گرسنگى گسترش مىيابد تا آنجا كه افراد براى سيركردن شكم خود، دختران و زنانشان را به بازار مىآورند و آنان را با كمى غذا عوضمىكنند.
پيامبر گرامى اسلام(ص) مىفرمايد: «زمانى بر مردم فرا رسد كه خداوند باران را درفصلو موسمش حرام مىگرداند و باران نازل نمىشود و آن را در غير موسمش فرومىفرستد».(1)
اميرمؤمنان(ع) مىفرمايد: «... باران در فصل گرما و تابستان مىبارد».(2)
امام صادق(ع) در اين باره مىفرمايد: «پيش از ظهور حضرت قائم(عج) سالى خواهدبود كه بارانهاى بسيارى مىبارد و ميوهها را از بين مىبرد و خرماها را بر نخلها فاسد مىكند؛ پس در آن دوران دچار شك و شبهه نشويد».(3)
اميرمؤمنان(ع) مىفرمايد: «... بارانها كم مىشود تا جايى كه نه زمين بذرى را مىروياند و نه آسمان بارانى مىبارد؛ در اين هنگام مهدى(عج) ظهور مىكند».(4)
عطاء بن يسار مىگويد: «از نشانههاى قيامت اين است كه باران مىبارد، ولى زراعتى نخواهد روييد».(5)
امام صادق(ع) مىفرمايد: «... زمانى كه حضرت قائم(عج) و اصحابش قيام كنند، آب بر روى زمين ناياب است و مؤمنان با ناله و زارى از درگاه الهى، آب طلب مىكنند تا آن كه خداوند بر آنان آب نازل مىكند و آنان مىنوشند».(6)
پيامبر اكرم(ص) مىفرمايد: «شهرهاى مصر در اثر خشكى رود نيل، ويران مىشوند».(7)
ارطات مىگويد: «در آن هنگام، فرات، رودخانهها و چشمهها خشك مىشوند».(8)
نيز آمده است: «آب درياچه طبرستان خشك مىشود و نخلهاى خرما ثمر نمىدهد و آب چشمه «زعر» - كه در شام است - به زمين فرو مىرود».(9)
همچنين آمده است: «... رودخانهها خشك مىشوند و گرانى و قحطى سه سال، به درازا مىكشد».(10)
مردى از پيامبر(ص) پرسيد: اى رسول خدا(ص)! قيامت چه وقت بر پا خواهد شد؟ فرمود: «كسى كه مورد سؤال قرار گرفته (خود پيامبر) از سؤال كننده (آن مرد) در اين زمينه آگاهتر نيست، ولى قيامت داراى نشانههايى است: يكى از آنها تقارب بازارهاست». پرسيد: تقارب بازارها چيست؟ فرمود: «كساد بازارها و تجارت و بارش باران بدون آن كه گياهان و محصولاتى برويد».(11)
اميرمؤمنان(ع) به ابنعباس فرمود: «تجارت و معاملات زياد مىشود، ولى بهرهاى اندك نصيب مردم مىگردد و پس از آن قحطى سختى رخ مىدهد».(12)
محمد بن مسلم مىگويد: از امام صادق(ع) شنيدم كه فرمود: «پيش از ظهور حضرت قائم(عج) از سوى خداوند براى مؤمنان نشانههايى است». گفتم: خدا مرا فداى تو گرداند؛ آن نشانهها كدام است؟ فرمود: «آنها همان گفته خداوند است كه فرمود: «(ولنبلونّكم بشىء من الخوف و الجوع و نقص من الأموال و الأنفس و الثمرات و بشّر الصابرين؛ (13) و شما (مؤمنان) را (پيش از ظهور قائم(عج)) به چيزى از ترس و گرسنگى و كمى دارايىها و جانها و ميوهها مىآزماييم؛ پس صابران را مژده ده)» آنگاه فرمود: «خداوند مؤمنان را بهسبب ترس از پادشاهان بنى فلان در دوران پايانى حكومتشان مىآزمايد و مراد از گرسنگى، گرانى قيمتهاست و منظور از كمى دارايىها، كساد تجارت و كمبود درآمد است و مقصود از نقصان جانها، مرگهاى فراوان و سريع و پى در پى است و مراد از كمبود ميوهها، كمبود عايدات و محصولات كشاورزى است. پس صابران را بشارت باد به تعجيل ظهور قائم(عج) در آن هنگام».(14)
و به نقل از اعلام الورى، قلّة المعاملات به معناى كساد بازار و كمى داد و ستد است.(15)
امام صادق(ع) مىفرمايد: «... در آن هنگام كه سفيانى خروج مىكند، مواد غذايى كمشده، قطحى به مردم مىآورد و باران كم مىبارد».(16)
ابن مسعود مىگويد: هنگامى كه تجارتها از بين برود و راهها ويران گردد، مهدى(عج) ظهور مىكند.(17)
شايد وضعيت بد بازار در آن زمان، معلول ويرانى مراكز توليد و صنعت، كم شدن نيروى انسانى، كاهش قدرت خريد، قحطى، ناامنى راهها و ... است.
در مسند احمد آمده است: پيش از ظهور مهدى(عج) سه سال مردم دچار گرسنگى شديد مىشوند.(18)
ابوهريره مىگويد: واى بر اعراب از شرّى كه به آنان نزديك مىشود؛ گرسنگى شديدى رخ مىدهد و مادران از گرسنگى فرزندان خود، به گريه مىافتند.(19)
